Beta-Qlükan: İmmunitet Sistemini Azad Etmək üçün Təbiətin Açarları

Beta-Qlükan nədir?

Beta-qlükanlar maya , yulaf kəpəyi, arpa lifi , dərman göbələkləri (məsələn, maytake və reişi ), yosunlar, və dəniz yosunları daxil olmaqla müxtəlif qida mənbələrində tapılan lif tipli polisaxaridlərdir (kompleks şəkərlər).                            

Bütün Beta-Qlükanlar Eyni Deyil

Bəzi tədqiqatlar göstərir ki, mayadan çıxarılan beta-qlükan immun sağlamlığına ən yaxşı ümumi fayda vermişdir. 

Mayaların, xüsusən də çörəkçi mayasının (Saccharomyces cerevisiae) beta-qlükanı, digər çox spesifik uzunluqlu beta-qlükanların (beta-1,3-qlükan və beta-1,6-qlükan) budaqlanan yan zəncirləri olan uzun beta-qlükan nüvəsindən ibarətdir. Maitake kimi göbələklərdə də (beta-1,3-qlükan və beta-1,6-qlükan) yan zəncirləri olan beta-qlükanlar var, lakin bu yan zəncirlər maya göbələklərindən daha qısadır. Yulaf, arpa və çovdarda olan beta-qlükanlar beta-1,3-qlükan və beta-1,4-qlükandan ibarət xətti zəncirlərə malikdir. 

Bu daha sadə beta-qlükan formaları əla pəhriz lifi və xolesterolu salıcı faydalar göstərsə də, maya və maitake beta-qlükanları ilə eyni immunitet gücləndirici təsirə malik deyil. 

Beta-Qlükanın İmmun Sisteminə Faydaları

Beta-qlükanın , xüsusən də maya və maytake göbələk növlərinin əsas sağlamlıq faydası immun sisteminədir.   Bu, tibbi ədəbiyyatda beta-qlükanın unikal faydalarını ətraflı izah edən minlərlə klinikayaqədər tədqiqatla geniş şəkildə tədqiq edilmişdir. Məlum olur ki, ağ qan hüceyrələrimizin hüceyrə səthlərində maya və maitake beta-qlükan üçün reseptor sahələri var. Qapıdakı kilid yalnız düzgün açarla açıldığı kimi, bu reseptor sahələri də beta-qlükanın struktur tərkibinə xasdır. Maya və ya maitake beta-qlükan reseptora bağlandıqda, işğalçı orqanizmlərlə mübarizə aparmaq üçün ağ qan hüceyrələrini çox spesifik yollarla aktivləşdirir. Maya və maytake beta-qlükanının immun sisteminə spesifik təsirləri aşağıdakılardır:

• Sekretor İmmunoqlobulin A (IgA) səviyyələrini artırır. Bu qoruyucu maddə bədənimizin selikli qişalarını, məsələn, burun keçidlərini, boğazı, tənəffüs yollarını, mədə-bağırsaq traktını, vaginanı və sidik kanalını örtür. Sekretor IgA səviyyəsinin aşağı olması infeksiya riskinin artması ilə əlaqələndirilir.
• Makrofaqları aktivləşdirir. Bunlar selikli qişaların, qaraciyərin, dalağın və limfa düyünlərinin astarlanması kimi spesifik toxumalarda məskunlaşan ixtisaslaşmış ağ qan hüceyrələridir. Makrofaqlar iki həyati funksiyanı yerinə yetirir. Onlar bakteriya və hüceyrə zibilləri də daxil olmaqla xarici hissəcikləri faqositləşdirmək və ya udmaq üçün zibil toplayan kimi çıxış edirlər. Bu proses zamanı makrofaqlar immun sisteminə olan təhlükəni təhlil edir və lazım gələrsə, reaksiyanı gücləndirmək üçün digər ağ qan hüceyrələrinə kimyəvi mesajlar göndərir. Beləliklə, maya beta-qlükanı bütün immun sisteminin optimal şəkildə işləməsi üçün hazırlıq mərhələsindədir.
• Monositləri aktivləşdirir. Monositlər qanda dövran edən və bir çox immun reaksiyasını tetiklemekten məsul olan eyni funksiyaları yerinə yetirən makrofaqlardır (zibil toplayanlar).
• Neytrofilləri aktivləşdirir. Bu hüceyrələr həmçinin bakteriyaları, şiş hüceyrələrini və ölü hissəcik maddələrini aktiv şəkildə udan və məhv edən zibil toplayanlar kimi də fəaliyyət göstərir. Neytrofillər bakterial infeksiyanın qarşısını almaqda xüsusilə vacibdir.
• Təbii qatil (NK) hüceyrələrini gücləndirin. Bu hüceyrələrə xərçəngə çevrilmiş və ya viruslara yoluxmuş hüceyrələri məhv etmək qabiliyyətinə görə bu ad verilir. Xroniki yorğunluq sindromu, xərçəng və xroniki virus infeksiyalarında təbii qatil hüceyrələrinin aktivlik səviyyəsi adətən aşağı olur.

Maya Beta-Qlükanının Klinik Tədqiqatları: Epicor və Wellmune

Maya beta-qlükanının bir neçə müxtəlif kommersiya forması mövcuddur. Klinik tədqiqatlar, daha çox Epicor və Wellmunekimi tanınan patentləşdirilmiş proseslər vasitəsilə Baker mayasından istehsal olunan iki xüsusi preparat üzərində mövcuddur. Hər iki maya beta-qlükan formasının dozası gündə 500 mq, adətən gündə iki dəfə 250 mq qəbul edilir. 

Epicor və Wellmune -in insanlarda immun funksiyasını gücləndirməkdə təsirli olduğu 20-dən çox klinik sınaqda sübut edilmişdir. Qeyd olunan faydalar yuxarıda müzakirə edilən sekretor IgA mexanizmləri və spesifik ağ qan hüceyrələrinin və ümumi immun funksiyalarının aktivləşməsi və ya gücləndirilməsi vasitəsilə əldə edilir.

EpiCor və Wellmune ilə aparılan bu tədqiqatların klinik nəticələri yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyalarının (soyuqdəymə və qrip) qarşısının alınmasında bir çox faydalı təsir göstərir. Gündəlik 500 mq dozada EpiCor əlavəsinin qəbulu, qrip peyvəndi alan və ya almayan xəstələrdə soyuqdəymə və qrip simptomlarının azalmasına müsbət təsir göstərmişdir. Gündə 500 mq dozada Wellmune ikiqat kor tədqiqatlarda soyuqdəymə və qrip simptomları ilə mübarizədə də faydaları göstərilmişdir. 

• Wellmune fənn qrupunun heç bir iştirakçısı soyuqdəymə simptomları səbəbindən işdən və ya məktəbdən bir gün belə qaçırmayıb. Bunun əksinə olaraq, plasebo qrupundakı subyektlər sınaq müddətində təxminən 1,38 gün ərzində artıq yaşlanmanı qaçırdılar. 
• Bundan əlavə, plasebo qrupundakı 3,5 iştirakçıda qızdırma halları müşahidə olunsa da, Wellmune qrupunda 0 qızdırma halı qeydə alınıb. 
• Wellmune həmçinin həyat keyfiyyətinin, fiziki enerjinin və ümumi rifahın yaxşılaşdırılmasına böyük təsir göstərmişdir. 

Göbələk Beta Qlükanı üzərində Klinik Tədqiqatlar

Maitake beta-qlükan üzərində aparılan tədqiqatlara 1980-ci illərin əvvəllərində yaponiyalı Dr. Hiroaki Nanba rəhbərlik etmişdir. Dr. Nanba göbələklərin immunitet gücləndirici xüsusiyyətlərini araşdırarkən belə bir nəticəyə gəlmişdir ki, maitake ekstraktları heyvan sınaqlarında digər göbələk ekstraktlarına nisbətən daha aydın aktivlik nümayiş etdirmişdir. Maitake-in əsas faydalarından biri də şifahi olaraq qəbul edildikdə olduqca təsirli olma qabiliyyəti idi. Bunun əksinə olaraq, Dr. Nanbanın araşdırdığı şiitake kimi digər göbələklər yalnız qan dövranına yeridildikdə təsirli idi. 

1984-cü ildə Dr. Nanba makrofaqları gücləndirmək üçün əhəmiyyətli bir qabiliyyətə malik olan maitake fraksiyasını müəyyən etdi. Fraksiya əsasən beta-1,6 qlükan və beta-1,3 qlükandan ibarət idi. Digər göbələklərin oxşar beta-qlükan tərkib hissələrinə malik olduğu göstərilsə də, Dr. Nanba maitake-də olan beta-qlükanların daha çox sayda budaqlanan yan zəncirlərə malik olduğunu aşkar etmişdir. Budaqlanma dərəcəsi nə qədər yüksək olarsa, beta-qlükan fraksiyasının daha çox sayda immun hüceyrəsinə çatması və aktivləşdirmə ehtimalının bir o qədər yüksək olduğu düşünülür.  maitake ekstraktlarının dozası beta-qlükan ehtiva edən D- və ya MD-fraksiyasının səviyyəsinə əsaslanır, ümumiyyətlə kəskin ehtiyac zamanı gündə 35-70 mq D- və ya MD-fraksiyası və gündəlik dəstək üçün gündə 5-15 mq. Ən yaxşı nəticə üçün yeməkdən 20 dəqiqə əvvəl və ya acqarına qəbul edin.

Yulaf Beta-Qlükan və Xolesterol 

Maya və ya göbələk beta-qlükanı ilə əlavələrin mədə-bağırsaq funksiyasına lif kimi təsirləri və bağırsaq mikrobiomunun sağlamlığına - ümumi sağlamlıq və immun funksiyası üçün çox vacib olan bağırsaq mikroblarının toplanması - töhfəsi baxımından bəzi faydaları olsa da, doza xolesterol səviyyəsində əhəmiyyətli dərəcədə azalma təmin etmək üçün kifayət deyil.   Beta-qlükanın bu faydası üçün beta-qlükanla zəngin olan yulaf kəpəyi, arpa lifi və ya çovdar lifi preparatlarından istifadə etmək ən yaxşısıdır. Bu üç dənədən geniş yayılmış olan yulaf beta-qlükanıdır. 

Bütöv yulaf, yulaf kəpəyi və yulaf beta-qlükanının hamısı xolesterolu salan maddələr kimi yaxşı sübut edilmişdir. Tam yulafın tərkibində beta qlükan miqdarı 3%-dən 5%-ə qədər dəyişir, yulaf kəpəyindəki səviyyə isə adətən 15%-dən 35%-ə qədərdir. Xolesterolu salan təsir, demək olar ki, tamamilə beta-qlükan tərkibi ilə əlaqədardır, çünki gündə ən azı 3 qram yulaf beta-qlükanının istehlakı LDL xolesterolunu 10%-ə qədər azalda bilər və bununla da ürək-damar xəstəlikləri riskini 20%-ə qədər azaldır.

Beta-Qlükanın Yan Təsirləri və Dərman Qarşılıqlı Təsirləri

Tövsiyə olunan səviyyələrdə beta-qlükan mənbələri ilə heç bir yan təsir məlum deyil.

İstinadlar: 

1. Jin Y, Li P, Wang F. β-qlükanlar potensial immunoadjuvantlar kimi: Adjuvantlıq, struktur-aktivlik əlaqəsi və reseptor tanıma xüsusiyyətlərinə dair icmal. Peyvənd. 2018 Avqust 23;36(35):5235-5244.
2. Stier H, Ebbeskotte V, Gruenwald J. Pəhriz mayasının Beta-1,3/1,6-D-qlükanının immunomodulyator təsirləri. Nutr J. 2014 Aprel 28;13:38.
3. Samuelsen AB, Schrezenmeir J, Knutsen SH. Ağızdan qəbul edilən maya mənşəli beta-qlükanların təsiri: icmal.  Mol Nutr Food Res. 2014 Yanvar;58(1):183-93
4. Moyad MA, Robinson LE, Zawada ET, et al. Peyvənd olunmamış şəxslərdə soyuqdəymə/qripəbənzər simptomlar üçün immunogen maya əsaslı fermentat. J Altern Complement Med. 2010 fevral;16(2):213-8.
5. Moyad MA, Robinson LE, Zawada ET Jr, et al. Modifikasiya edilmiş maya əlavəsinin soyuqdəymə/qrip simptomlarına təsiri. Urol Nurs. 2008 Fevral;28(1):50-5.
6. Feldman S, Schwartz H, Kalman D və b. Soyuqdəymə və qrip mövsümündə immun dəstəyi üçün Wellmune WGP®-nin təsadüfi II mərhələ klinik sınaqları. Tətbiqi Tədqiqatlar Jurnalı. 2009;9:20-42.
7. Fuller R, Moore MV, Lewith G və digərləri. Maya mənşəli β-1,3/1,6 qlükan, yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyası və yaşlı yetkinlərdə fitri toxunulmazlıq. Qidalanma. 2017 İyul - Avqust;39-40:30-35.
8. Ulbricht C, Weissner W, Basch E, et al. Maitake göbələyi (Grifola frondosa): təbii standart tədqiqat tərəfindən sistematik icmal 
9. Ho HV, Sievenpiper JL, Zurbau A, et al. Yulaf β-qlükanının LDL-xolesterol, HDL olmayan-xolesterol və apoB-yə ÜDX riskinin azaldılması üçün təsiri: randomizə edilmiş nəzarətli sınaqların sistematik icmalı və meta-analizi. Br J Nutr. 2016 Oktyabr;116(8):1369-1382.