Məzmun cədvəli
Məzmun cədvəli
Yaşlandıqca gənclik enerjimizi qorumaq istəyimiz daha da dərinləşir. İspan səyyahları, sözün əsl mənasında, gənclik mənbəyi axtararaq qlobal səyahətə çıxmışdılar. Bəs gəncliyi və canlılığı qorumağın sirri öz bədənimizdə tapıla bilsəydi, necə olardı?
Yeni elmi tədqiqatlar göstərir ki, ömrümüzü uzatmağın həlli spermidinadlı birləşmədə ola bilər. Spermidin yalnız insan bədənində deyil; bir çox bitki və heyvan qidası mənbələri də bu qiymətli uzunömürlü birləşmə ilə zəngindir.
Ən son dəlillər göstərir ki, spermidinin istehlakı bir çox sağlamlıq faydaları ilə gəlir. Hüceyrə cavanlaşmasını təşviq etməkdən tutmuş ürək-damar sağlamlığını və beyin fəaliyyətini yaxşılaşdırmağa qədər spermidinin rifahımızı optimallaşdırmaqda böyük vədləri var. Nəticədə, spermidin tədqiqatçıların və gənc axtaranların marağını cəlb etmişdir. Bu məqalədə spermidinin sağlamlıq faydalarını daha dərindən araşdırır və bu iddiaları dəstəkləyən dəlilləri təhlil edirik.
İlk dəfə 1678-ci illərdə Antoni van Levenhuk tərəfindən özünütəcrübə yolu ilə kəşf edilmişdir. Spermidin iki və ya daha çox ilkin amin qrupu olan dominant poliamindir. Bu, ribosomlarda (zülal sintezinin baş verdiyi hüceyrə daxilindəki yer) və digər canlı toxumalarda təbii olaraq meydana gələn bir birləşmədir. İnsan bədənində, o, sələfi olan putresindən sintez olunur və digər vacib poliamin olan spermin istehsal etmək üçün istifadə olunur.
Spermidin, spermin və digər poliaminlər əsasən hüceyrə böyüməsi, bölünməsi, çoxalması və differensiasiyasından məsuldurlar. Mexanizm hələ də məlum olmasa da, onlar DNT sintezi, DNT sabitliyi və istənməyən hüceyrələri aradan qaldırmaq üçün istifadə edilən proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü metodu olan apoptoz üçün tələb olunur.
Təəssüf ki, Autophagy jurnalında 2019-cu ildə dərc olunmuş bir araşdırmaya görə, spermidinin də daxil olduğu poliaminlərin səviyyəsi yaşlandıqca azalır. Nəticədə, yuxarıda sadalananlar kimi əlavələr qəbul etməklə və ya spermidində zəngin qidalar qəbul etməklə bu itkini kompensasiya etmək çox vacibdir.
Hüceyrə cavanlaşması, uzunömürlülük və yaşlanma əleyhinə təsirlər spermidinin son illərdə diqqət mərkəzində olmasının əsas səbəbləridir. Spermidin əlavələri getdikcə populyarlaşır və sağlamlığımızın və ömrümüzün yaxşılaşdırılması istəyimiz sayəsində bu birləşməyə tələbat getdikcə artır.
Maraqlıdır ki, elm adamları poliaminlər və onların hüceyrə metabolizmasındakı rolu haqqında uzun müddətdir məlumatlıdırlar. Lakin, onlar bu yaxınlarda yaşlandıqca spermidinin səviyyəsinin azaldığını öyrəndilər və bu da uzunömürlülüyü artırmaq və sağlamlığı yaxşılaşdırmaq üçün elmin yeni bir sərhədini açdı.
Bir çox heyvan və insan tədqiqatları spermidinin qocalmanın və yaşla əlaqəli xəstəliklərin gecikməsində əhəmiyyətli rol oynadığını göstərir. Məsələn, "American Journal Of Clinical Nutrition" jurnalında dərc olunmuş tədqiqatlar göstərir ki, spermidində zəngin olan pəhriz ömrü əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır və ölüm nisbətini və ya ölüm nisbətini azaldır.
Lakin, spermidinin dəqiq təsir mexanizmi hələ də başa düşülməmişdir və indiyə qədər aparılan tədqiqatların əksəriyyəti prosesinə işarə edir.
autofagiya. Misal üçün, 2018-ci ildə dərc olunmuş bir tədqiqat məqaləsinin müəllifləri qeyd edirlər ki, spermidinin autofagiyanı təşviq etməklə ömrü uzadır və güclü autofagiya stimullaşdırıcı xüsusiyyətləri olan FDA tərəfindən təsdiqlənmiş immunosupressant olan rapamisin qədər güclü ola bilər. Lakin, spermidinin autofagiyanı necə təşviq etdiyini araşdırmadan əvvəl, əvvəlcə autofagiyanın uzunömürlülükdəki rolunu anlayaq.
Autofagiya (latınca özünü yemək deməkdir) bədənin zədələnmiş hüceyrələri "yeməklə" təmizlədiyi bir prosesdir. Aralıqlı oruc tutanlar, 16 saatlıq orucdan sonra başladığı düşünülən bu proseslə tanış ola bilərlər. Hüceyrələr köhnə və zədələnmiş hissələrini parçalamaq və onları ya hüceyrə təmiri, ya da yeni hüceyrələr yaratmaq üçün təkrar istifadə etmək üçün autofagiyadan istifadə edirlər. Müəyyən mənada, autofagiya bədənin köhnə və zədələnmiş komponentləri təkrar emal edib yenidən istifadə etməsidir.
Lakin, tədqiqatlar göstərir ki, autofagiya sürəti yaşla azalır və bu da zədələnmiş və qocalmış hüceyrələrin yığılmasına səbəb olur. Bu təkrar emal prosesinin uğursuzluğu, öz növbəsində, neyrodegenerasiya, infeksiyalar və çoxsaylı autoimmun xəstəliklər kimi bir çox yaşla əlaqəli vəziyyətlərlə əlaqələndirilib. Bundan əlavə, autofagiya mexanizmindəki qüsurlar qocalmanı sürətləndirsə də, dəlillər göstərir ki, bu prosesin təşviqi sağlamlığı yaxşılaşdıra və uzunömürlülüyü təşviq edə bilər.
Son on ildə alimlər həyat tərzinin, pəhrizin və müəyyən əlavələrin autofagiyaya səbəb ola biləcəyi fərziyyəsini sınaqdan keçirməyə başladılar. Bunlara kalori məhdudlaşdırılması, idman, aralıqlı oruc, ketogenik pəhriz, dərmanlar (rapamisin), yaşıl çay və resveratrol, zerdeçal, NMNvə spermidinkimi təbii əlavələr daxildir.
Nəticədə, hazırda aparılan bir çox tədqiqatlar göstərir ki, spermidinin uzunömürlülüyü bir çox cəhətdən dəstəkləməsinə baxmayaraq, əsas mexanizm autofagiyadır.
Məsələn, 2009-cu ildə aparılan bir araşdırma göstərib ki, spermidinin qəbulu maya, milçək, qurd və insan immun hüceyrələrinin ömrünü əhəmiyyətli dərəcədə uzadır. Tədqiqatçılar spermidinin asetiltransferazalar kimi tanınan müəyyən fermentləri inhibə etdiyini aşkar etdilər. Bu fermentlər DNT sağlamlığında iştirak edir. Nəticədə, autofagiyada gen ifadəsi artdı, hüceyrə ölümünü azaldıb və ömrü uzadıb.
Maraqlıdır ki, 2010-cu ildə aparılan bir araşdırma göstərib ki, spermidinin maya, qurd, milçək və insanlar da daxil olmaqla bir çox növdə autofagiyanı gücləndirdiyi halda, autofagiya üçün genlərin inaktivləşdirilməsi bu növlərdə spermidinin həyatı artıran faydalarını aradan qaldırır. Eynilə, 2011-ci ildə aparılan bir araşdırmanın müəllifləri qeyd edirlər ki, spermidin və resveratrol müxtəlif yollarla autofagiyanı induksiya etsələr də, eyni fermentləri, yəni asetiltransferazaları modifikasiya etməkdə və inhibə etməkdə birləşirlər. Beləliklə, iki əlavə yalnız uzunömürlülüyü dəstəkləmir, həm də bir-birini tamamlaya bilər.
Bundan əlavə, 2014-cü ildə aparılan bir araşdırma, autofagiyanı inhibə edən əsas fermentin EP300 olduğunu və spermidinin əlavə edilməsinin bu fermentin fəaliyyətini dayandırdığını və bunun sayəsində ömrün uzunluğunun artdığını müəyyən etmişdir. Beləliklə, çoxsaylı tədqiqatlar spermidin və autofagiya arasında güclü bir əlaqə yaratmışdır. Lakin, spermidinin getdikcə daha çox yayıldığı üçün elm adamları artıq beyin və ürək xəstəlikləri kimi yaşa bağlı müəyyən sağlamlıq vəziyyətlərində onun rolunu araşdırırlar.
Ürək-damar sağlamlığının yaxşılaşdırılması eyni fenomenin davamıdır. Məsələn, 2016-cı ildə aparılan bir araşdırma, spermidinin autofagiyanı təşviq etməklə və ürəyin funksiyasını qorumaqla siçanlarda kardioprotektiv təsir göstərdiyini aşkar etmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, ürək-damar sağlamlığı problemləri dünyada ölümün əsas səbəbinə çevrilib və ölümlərin 16 faizini təkcə işemik ürək xəstəliyi təşkil edir. Nəticə etibarilə, bu çoxsaylı sağlamlıq problemlərinin idarə olunmasının yollarını tapmaq günün tələbidir. Spermidin əlavəsi alternativ terapiya kimi potensiala malik ola bilər.
2017-ci ildə laboratoriya siçanları üzərində aparılan bir araşdırmanın müəllifləri spermidin və spermin immun reaksiyalarında, qan laxtalanmasında, lipid metabolizmasında və qlütation (antioksidant) metabolizma yollarında iştirak edən bir çox zülal və metabolitləri artırdığını və ya azaltdığını aşkar ediblər. Eynilə, 2019-cu ildə aparılan bir araşdırma, spermidin əlavəsinin ürək hüceyrələrinin canlılığını artırdığını, hüceyrə ölümünü azaltdığını, infarkt ölçüsünü azaltdığını və bu yaxınlarda infarkt keçirmiş siçanlarda ürək fəaliyyətini yaxşılaşdırdığını aşkar etmişdir.
Spermidinin kardioprotektiv faydalarını gördükdən sonra tədqiqatçılar insanlar üzərində sınaqlar aparmağa başladılar. Nəticədə, 2022-ci ildə aparılan bir araşdırmada, bir qrup tədqiqatçı kəskin miokard infarktı (KMI) keçirmiş 377 xəstəni cəlb etmiş və onların serum spermidini və oksidləşdirici stressi (qan axınının olmaması səbəbindən sərbəst radikal zədələnməsi) indekslərini ölçmüşdür. Tədqiqatçılar qanında spermidinin səviyyəsi yüksək olan insanların sağ qalma ehtimalının spermidinin səviyyəsi aşağı olanlara nisbətən daha yüksək olduğunu aşkar etdilər və bu da tədqiqatçıların spermidinin infarkt nəticələrini proqnozlaşdırmaq üçün potensial biomarker ola biləcəyi qənaətinə gəlməsinə səbəb oldu. Lakin obyektiv iddialar irəli sürmək üçün daha çox araşdırma aparmaq lazımdır.
Uzunömürlülük və ürəyi qorumaqla yanaşı, spermidin beyinə və idrak funksiyasına da böyük fayda gətirir və Alzheimer və Parkinson xəstəliyi kimi yaşla əlaqəli beyin xəstəliklərindən qoruyur. Çoxlu sayda dəlil göstərir ki, spermidinin qocalmış beyin üçün çox faydalı ola biləcəyini sübut edə bilər, xüsusən də dünya əhalisi çox sürətlə qocalır və demensiya daha çox yayılır. Məsələn, 2020-ci ildə aparılan laboratoriya tədqiqatı göstərir ki, spermidinin və sperminin qocalma əleyhinə təsirinin autofagiya və mitoxondrial funksiyanın yaxşılaşdırılması ilə əlaqəlidir.
Eynilə, 2020-ci ildə aparılan bir araşdırma göstərir ki, spermidinin Alzheimer xəstəliyi olan qurdlarda yaddaş itkisinin qarşısını aldığı və Parkinson xəstəliyi olan qurdlarda davranış göstəricilərini, məsələn, hərəkət qabiliyyətini mitofagiya (autofagiya növü) yolu ilə yaxşılaşdırdığı məlumdur. Bundan əlavə, spermidin DNT təmirini yaxşılaşdırmaqla sürətlənmiş/vaxtından əvvəl qocalmanı gecikdirir. Bundan əlavə, 2021-ci ildə dərc olunmuş bir tədqiqat məqaləsi, qida ilə daha yüksək spermidinin qəbulu ilə insanlarda idrak pozğunluğu riskinin azalması arasında əlaqə olduğunu göstərib. Tədqiqatçılar spermidinlə qidalanma yolu ilə mitoxondrial və autofagik funksiyanın qorunmasının idrakın yaxşılaşdırılması üçün vacib olduğunu aşkar etdilər.
Lakin, spermidinin qəbulu ilə beyin sağlamlığının yaxşılaşdırılması arasında güclü səbəb-nəticə əlaqəsi yaratmaq üçün daha çox insan əsaslı klinik sınaqlara ehtiyac var.
İltihab bədəndə bakteriyalar, viruslar, göbələklər, parazitlər və digər tetikleyicilər kimi yad işğalçılara qarşı təbii müdafiə mexanizmidir. Lakin, bəzən iltihab nəzarətdən çıxır, bu da əhəmiyyətli dərəcədə xəstələnməyə və təhlükəyə çevrilməyə səbəb olur. Bununla belə, yaxşı xəbər budur ki, spermidinin revmatoid artrit və iltihabi bağırsaq xəstəliyi kimi iltihabi xəstəliklərdə də potensial rolu ola bilər. Məsələn, 2012-ci ildə Biotibbi Elmlər Jurnalında dərc edilmiş bir araşdırma göstərir ki, spermidinin iltihabın səbəblərini (məsələn, nüvə faktoru kappa B (NF-κB) və MAP kinazları (MAPKs) siqnal yolları) bloklayaraq iltihab əleyhinə xüsusiyyətlər göstərməsi mümkündür.
Bundan əlavə, 2017-ci ildə aparılan laboratoriya modeli göstərir ki, spermidinin antioksidan xüsusiyyətlərə malik olması və reaktiv oksigen növlərinin hüceyrədaxili yığılmasını azaltmaqla oksidləşdirici stressdən qoruması təmin edilir. Reaktiv oksigen növləri, revmatoid artrit, işemik ürək xəstəliyi və bir çox digər ağciyər, böyrək və qaraciyər patologiyaları kimi xroniki iltihab zamanı bədənə zərər verən sərbəst radikallardır. Eynilə, İltihab Tədqiqatları Jurnalında dərc olunmuş tədqiqatlar göstərib ki, spermidinin iltihab əleyhinə sitokinlər IL-6 və IL-1β səviyyələrini azaldır və serumda iltihab əleyhinə faktor IL-10 səviyyələrini artırır.
Tədqiqatçılar spermidinə getdikcə daha çox işıq saldıqca, bu birləşmənin bir çox xəstəliklərdə böyük potensiala malik olduğunu aşkar edirlər. Son dəlillər spermidinin şişlərdən əzələ patologiyalarına və dəri xəstəliklərindən bağırsaq problemlərinə qədər bir neçə müxtəlif xəstəlik növündə faydalı ola biləcəyini göstərir. Məsələn, 2023-cü ildə aparılan bir araşdırma göstərir ki, spermidinin şiş hüceyrə dövrünə açıq şəkildə müdaxilə etməsi, şiş hüceyrələrinin çoxalmasını maneə törətməsi və şiş böyüməsini boğmasıdır.
Bundan əlavə, son tədqiqatlar spermidinin gənc dəri ilə bağırsaq sağlamlığının yaxşılaşması arasında əlaqə olduğunu da göstərir.
Spermidin ümumiyyətlə FDA və ya Federal Dərman Assosiasiyası tərəfindən təhlükəsiz kimi tanınır. Əla tolerantlığa malikdir və heç bir mənfi təsiri məlum deyil. Spermidin təbii olaraq bədənimizdə və yediyimiz qidalarda olur. Beləliklə, bədənimiz bu birləşməyə yaxşı uyğunlaşır.
Bundan əlavə, tədqiqatlar spermidinin istehlakı ilə bağlı heç bir mənfi nəticə aşkar etməyib.
Spermidin həm bədən, həm də zehn üçün olduqca faydalıdır. Zaman keçdikcə və daha çox tədqiqat ortaya çıxdıqca, spermidinin populyarlığı, xüsusən də uzunömürlülük faydalarına görə artmağa davam edəcək.
İstinadlar:
DISCLAIMER: These statements have not been approved by the Food and Drug Administration. These products are not intended to diagnose, treat, cure, or prevent disease.
